گنجیــنه2

اهداف؛ تاریخ شفاهی

مقدمه‌‌ای بر مبحث تاریخ شفاهی در كردستان

پژوهشی میدانی از

دکتر سوران کردستانی


بسم الله الرحمن الرحیم

    ‌ علیرغم توسعه ارتباطات و جهانی شدن حیات فرهنگی و اجتماعی اقوام و ملتها در دنیای کنونی؛‌ به تحقیق باید گفت که هنوز تاریخ واقعی کردان خاورمیانه در هاله‌ای از ابهام و فراموشی و تاریکی و غبارگرفتگی مکتوم و مجهول مانده است. زیرا به دلایل عدیده‌ای ملت کرد که در پهنه خاورمیانه و در گستره دامنه‌های زاگروس و آرارات پراکنده گشته است و هر قوم وقبیله‌ای به طور ایزوله و محروم به سر می برد و اکثریت ایشان در خلال سده‌های پیشین از هرگونه امکانات زندگی و رشد و توسعه بی‌بهره بوده‌اند؛ دیگر چگونه می توان ادعا نمود که گذشته و حال این ملت؛ شناخته شده و سرنوشت تاریخش بر اساس مطالعات و تحقیقات مستند نگاشته شده است؟

    با این مقدمه؛ می خواهم اهمیت (تاریخ شفاهی) را در بین اقوام و ملل و نحل جهان نشان دهم. به ویژه قوم و ملت دیرینه‌ای همچون کرد که به گواهی مدارک باستان شناسی و پژوهشتهای شرق‌شناسی هزاره‌هاست که در این پهنه و مرزو بوم؛ روزگار می گذراند.

     در خلال چند دهه اخیر؛ تنی چند از مورخین و مستشرقین کرد و غیر کرد در موضوع تاریخ و حوادث تاریخی کردستان کتابهای ارزشمندی به رشته تحریر درآورده‌اند که از برجسته‌ترین آنها می توان به چند کتاب مشهور اشاره نمود؛ از جمله: شرفنامه امیر شرفخان بدلیسی؛ القضیه الکردیه بلچ شیرکو؛ تاریخ کرد و کردستان امین زگی؛ تاریخ کرد و کردستان شیخ محمد مردوخ آیت الله کردستانی؛ و ..

اما با این همه تلاش شایسته قدرشناسی؛‌ هنوز محققین و علمای تاریخ معتقدند که تاریخ اقوام و ملتهای خاورمیانه در سینه‌های معمرین وکهنسالان مدفون گردیده و مکتوم مانده است. زیرا تواریخ مکتوب موجود؛ بیان حال حکمرانان و سلاطین و شرح جنگهای خونین و سرکوب ملتها در ازمنه پیشین بوده است و تاریخ واقعی ایشان که همانا شرح رنجها و بیان ناکامیها و بازتاب تواناییها و  نقاط قوت و ضعف و نیز علل واپس ماندگیهای آنهاست؛‌ از لابلای تواریخ مکتوب موجود که اغلب برای تقدیم به سلاطین و حاکمان نگاشته شده است؛‌ بازتاب پیدا نکرده و بر ما به درستی معلوم نگشته است ..

بدینگونه اهمیت ثبت و ضبط خاطرات کهنسالان که همانا تاریخ شفاهی اقوام و ملتهاست؛ روز به روز ارزش و اهمیت بیشتری پیدا کرده است و هم اینک در میان علمای تاریخ و مردمشناسی پرداختن به امر مکتوب ساختن و ثبت و ضبط خاطرات و نقل اقوال و شنیده‌های معمرین و افراد باتجربه و دنیا دیده؛ از ضروریات علم تاریخ و از بدیهیات شناخت پدیده‌های اجتماعی و فرهنگی تلقی می شود.

اما در میان ملت کرد؛ ملتی که حتی در جهان امروز هویت و شاخصه‌های هویت‌سازش مورد تردید می باشد؛ و هنوز مشکل آب و نان و مسکن و کار عمده‌ترین معضلات اجتماعیش به شمار می آید؛ به راستی چه کسی حاضر می شود که عمر و سرمایه جوانی خویش را به دوره گردی بگذراند و به گوشه وکنار سرزمینش سر بکشد و وقت و بی‌وقت به ثبت و ضبط گفته‌های پیرزنان و پیرمردان مبادرت نماید؟ هرچند به تعداد انگشتان دست کسانی بوده‌اند که به انجام این کار سترگ روی آورده‌اند؛ و در حد توان و بضاعت خویش کارهایی را هم در این زمینه سامان داده‌اند؛ اما این کار؛ کار بزرگی است و خطرات بسیار در کمین دارد و به صرف بودجه و زمان زیادی نیازمند است که همه اینها از عهده یک نفر خارج است و اساسا کاری است عظیم و توانفرسا ..

با این همه؛‌ من به نوبه خویش؛ در کنار کارهای فرهنگی دیگری از این دست؛ سالها در این زمینه کار کرده‌ام و در روستاهای کردستان و نیز در شهرهای این دیار به دیدار کهنسالان باتجربه و روشن‌روان شتافته‌ام و هزاران ساعت در کنار آنان با صبر و حوصله و دلسوزی و همدردی صندوق خاطرات و گنجینه یادهای ایشان را کاویده‌ام و جواهرات نایاب و ارزشمندی از این دریای بیکران صید نموده‌ام و اینک بسیار خوشحالم از اینکه آرشیو گرانقدری از این مصاحبه‌ها فراهم آورده‌ام که می تواند منبعی قابل اعتنا و موثق از تاریخ شفاهی کردان محسوب گردد و پژوهندگان این رشته را به کار آید ..

به طور خلاصه آرشیو گنجینه خاطرات کهنسالان متشکل است از صدها نوار کاست که در محدوده سالهای 1357 تا 1383 هجری شمسی تهیه شده است. این نوارها هم اینک در آرشیو کتابخانه اینجانب نگهداری می شود و علاقمندان به استفاده از آن؛ به ویژه دانشجویان؛ می توانند شخصا با من تماس حاصل نمایند و از آنها بهره‌ور گردند.

همینجا از همه فرهنگدوستان کرد؛ علی الخصوص آنانکه از تمکن مالی خوبی برخوردارند؛ نیز  از دست‌اندرکاران مراکز تحقیقاتی و انستیتوهای کردشناسی در خارج از ایران؛‌ تقاضا می کنم که مرا در چاپ و انتشار این گنجینه بی‌همتا یاری رسانند و یا امکاناتی فراهم آورند که این آرشیو در موسسه‌ای فرهنگی برای همیشه نگهداری شود و نیز امکان توسعه و تکمیل پیدا کند .. والسلام؛‌ باقی بقایت؛ جانم فدایت ..

لیست اسامی مصاحبه شوندگان در همین سایت منتشر شده است

اینجا را کلیک کنید


بارگشت به صفحه اول وب سایت كردستان